Bericht
door Robbert » di 14 jun, 2005 10:45
Zoals beloofd!
Rekeningrijden vrijwillig of anders niet
Door onze redacteur Arjen Schreuder
Automobilist wil wel wat terug voor tolgelden
DEN HAAG, 11 JUNI. Er wordt al vijftien jaar gepraat over rekeningrijden. Nu pas daagt het besef dat betaald rijden tot minder files leidt en daarom goed is voor de Nederlandse economie.
Gaat het er van komen?
Draagvlak, draagvlak, draagvlak. Dat is het motto van iedereen die zich professioneel met rekeningrijden bezighoudt. Zonder draagvlak onder de bevolking is het beprijzen van het Nederlandse snelwegennet niet goed mogelijk. En dus heeft het Nationaal Platform Anders Betalen voor Mobiliteit, de commissie-Nouwen, onlangs een advies uitgebracht met daarin een aantal lokkertjes voor automobilisten.
Files zijn goed te bestrijden door wegen te beprijzen, zo blijkt uit de onderzoeken die voor het platform zijn gebundeld door Carl Koopmans, hoogleraar infrastructuur en mobiliteit aan de Universiteit van Amsterdam en lid van het platform. Maar dat besef begint pas de laatste jaren door te dringen. Koopmans: ,,Ik heb me jarenlang op verjaardagen moeten verdedigen tegenover complete gezelschappen die steeds maar weer beweerden dat beprijzen geen effect heeft. Het is een diep geworteld geloof dat mensen nu eenmaal moeten werken en daarom altijd betaald in de file zullen staan. Toch is dat niet zo. Op langere termijn zijn er zeker effecten, bijvoorbeeld omdat mensen er rekening mee gaan houden bij de keuze voor een nieuw huis of een nieuwe baan. En ook op korte termijn zijn er effecten. Werknemers gaan in overleg met hun baas later van huis of blijven een dagje thuis werken. Ook het sociaal-recreatieve verkeer verandert. Ouderen die het niet erg vinden om in de file te staan maar daardoor de file wel langer maken, gaan op andere tijdstippen reizen.''
Zonder nieuw beleid zal in 2020 de congestie op de Nederlandse snelwegen zijn verdubbeld. Wie de maatregelen meetelt die het kabinet wil nemen, zoals de aanleg van nieuwe wegen en extra stroken, ziet de congestie ook in dat geval nog altijd met 40 procent toenemen. Het tijdverlies plus de keuzes die reizigers maken om de files te ontwijken, kosten de samenleving nu 1,5 miljard euro per jaar, en in 2020 zal dat 3 miljard euro zijn, aldus Koopmans. Vrachtwagens leveren goederen te laat af, werknemers verschijnen te laat op kantoor. ,,Stel dat in een vergadering van vier mensen met een uurtarief van 60 euro er één een half uur later komt en de anderen wachten, dan kost dit al snel zo'n 120 euro'', zo schrijft de commissie-Nouwen in haar advies.
De totale mobiliteit in Nederland kost jaarlijks 4 miljard euro aan milieu en gezondheid en 5 miljard aan verkeersveiligheid. Plus alle overlast. ,,Er is ook schade in privé-levens van miljoenen huishoudens, doordat ouders later thuis zijn en niet met de kinderen kunnen mee-eten of in de avonduren niet meer de puf hebben om te sporten of deel te nemen aan een maatschappelijke vereniging of bestuur'', aldus het advies.
In het buitenland zijn resultaten geboekt met rekeningrijden. In Singapore is de verkeersdrukte sinds de invoering van heffingen in 1998 met 47 procent gedaald. En de ruim twee jaar geleden ingevoerde `verblijfsheffing' in Londen heeft het aantal voertuigen met een kwart verminderd en er zijn 30 procent minder files. Zo'n Londense heffing is volgens Koopmans overigens niet erg geschikt voor een stad als Amsterdam, omdat deze maatregel vrijwel niets verandert aan het grootste probleem in Nederland: de files op de snelwegen. Koopmans: ,,Er is veel kriskrasverkeer op de snelwegen. Veel automobilisten zijn niet op weg naar het centrum van Amsterdam, maar naar Schiphol of naar een bedrijventerrein in Amsterdam-Zuidoost of Amstelveen.''
De gunstigste effecten heeft het betalen op knelpunten, zo blijkt uit onderzoek van het nationaal platform. Van de tien onderzochte varianten pakt een toeslag van gemiddeld 11 cent per kilometer op drukke plaatsen en tijden het gunstigst uit. De congestie op de hoofdwegen daalt daardoor met 50 tot 55 procent. Een heffingsysteem is niet duur en kan al over vier jaar worden ingevoerd. En in 2020 zal de welvaart in de BV Nederland er met 1 miljard euro per jaar door toenemen, zelfs met 1,6 miljard als de knelpuntenheffing afhankelijk wordt gemaakt van de drukte op het knelpunt.
Maar ja, het draagvlak voor betalen op knelpunten is niet groot. Wie dagelijks op een knelpunt rijdt, kan daar weinig aan doen, is de redenering. Nederlanders vinden het eerlijker als iedereen overal tussen de 3 en 6 cent per gereden kilometer betaalt, en als in ruil daarvoor de wegenbelasting en de belasting op de aankoop van auto's geheel en gedeeltelijk worden afgeschaft. En dus is dát ook een aanbeveling van het platform, onder voorzitterschap van oud-ANWB-hoofddirecteur Paul Nouwen. ,,Inhoudelijk gezien had een andere variant om de congestie op de wegen terug te dringen misschien de voorkeur verdiend'', zegt Koopmans. ,,Maar ja, economen als ik roepen al vijftien jaar hetzelfde en dat heeft niet tot introductie van rekeningrijden geleid. Daarom is het goed dat nu nieuwe mensen andere afwegingen hebben gemaakt die de introductie van variabel betalen dichterbij brengen.''
Psychologisch onderzoek wijst uit dat het draagvlak voor beprijzing van weggebruik het grootst is, als de opbrengst ervan terugvloeit naar de weggebruiker door het afschaffen van aanschaf- en wegenbelasting. Beprijzing is ook nog wel te verteren als de opbrengst direct wordt gebruikt om de wegen te verbeteren of uit te breiden. Al minder populair is beprijzing als het geld wordt gebruikt om het openbaar vervoer te verbeteren. En helemaal weinig draagvlak is er als het rijk de opbrengst in de algemene middelen stopt, aldus Koopmans.
Het betalen per kilometer is effectief, zo blijkt uit onderzoek. Er zullen minder kilometers worden gereden en daardoor daalt niet alleen de congestie op de snelwegen met 30 tot 40 procent, maar is het ook goed voor veiligheid en milieu. Wel laat het invoeren van het tolsysteem nog zeven jaar op zich wachten en zijn de kosten van het systeem zo'n 1,3 miljard euro per jaar. Alles bijeen neemt de welvaart in 2020 met ongeveer 1 miljard euro per jaar toe. Over tien jaar betalen de automobilisten derhalve per kilometer, aldus het platform, waarin zestien verschillende organisaties zijn vertegenwoordigd.
Minister Peijs (Verkeer en Waterstaat, CDA) heeft er wel oren naar. Nederland zou met dit systeem het eerste land ter wereld zijn. Om het fileleed ook de komende jaren al te verzachten, vindt de commissie-Nouwen, moet Rijkswaterstaat dan wel alvast vier tot zes beruchte knelpunten versneld aanpakken, met geld uit een heffing voor automobilisten die dagelijks van dat knelpunt gebruik maken. ,,Het is heel belangrijk voor het draagvlak dat mensen zien dat er aan het knelpunt wordt gewerkt'', aldus Nouwen vorige week bij de presentatie van het advies. Het kabinet zou ook alvast ,,een gebaar'' moeten maken naar automobilisten, door mensen die vaak in de file staan alvast belastingkorting te geven. Ook ,,goed voor het draagvlak''.
