Radiator vervangen: waar op letten?

[MvR]

De komende dagen ga ik aan de slag met het vervangen van de radiator, de kachelkraan en het vervangen van de fan.

Haynes en het werkplaatshandboek zijn beide duidelijk wat betreft de radiator: motorkap er af, water aftappen, slangen los en de bouten aan weerszijden van de radiator (4 totaal) losmaken. Daarna kan de radiator er uit. Of zijn er nog andere zaken die van belang zijn? Ik meen me te herinneren dat het ook een optie is om het front er voor vandaan te halen, omdat je dan goed bij de slangklem van de onderste slang kunt komen. Enfin, goede adviezen en gedeelde ervaringen zijn welkom.

Ik weet dat ik de poelie en de fan als geheel moet vervangen, hoewel ik op het eerste gezicht geen verschil zie tussen beide poelies!

De kachelkraan zal nog wel de grootste klus worden: eerst de oude er uit; het 'warmtedraadje' knip ik maar gewoon af: de 'nieuwe' heeft er ook geen.
De onderste parkers onder het kraanhuis zijn slecht te zien, zeker als je je ook nog bedenkt dat de parkers ook nog een smal metalen plaatje vastdrukken op het plastic kraanhuis. Ik moet dus 'in the blind' twee parkers terugplaatsen a). door het metalen plaatje, b). door het plastic huis en c). in het gat er achter waarin ik ze vast moet zetten.
Misschien is het wel een idee om voor het loshalen van alles, het metalen plaatje met een stuk sterke tape te fixeren op het kraanhuis, waardoor het de gaatjes bij het terugplaatsen (meer) uitgelijnd zijn.

Terwijl ik het zo schrijf, ben ik er wel benieuwd naar of het in 1 dag te doen is.

Maar goed, zoals gezegd: ik houd me aanbevolen voor tips, trucs en goed raad!

Menno

[Tjeho]

Nu je toch bezig bent is het te overwegen om de thermostaat ook te vervangen. Gebruik in ieder geval nieuwe koelvloeistof (of antivries mengsel). Spuit van te voren de te demonteren bouten / moeren even in met WD-40 of IMAL. Bij montage weer even een beetje kopervet op de schroefdraad. Succes.

[72sonett3]

...Ik meen me te herinneren dat het ook een optie is om het front er voor vandaan te halen,

Ja, ik haal eigenlijk altijd de grille er ook af, maakt alles wel zo toegankelijk.

Ik weet dat ik de poelie en de fan als geheel moet vervangen, hoewel ik op het eerste gezicht geen verschil zie tussen beide poelies!

De kleine zwarte fan is één geheel met de poelie, de grote rode heeft een losse poelie.

... het 'warmtedraadje' knip ik maar gewoon af: de 'nieuwe' heeft er ook geen.

Het is geen draadje maar een dun buisje met vloeistof er in. Het is deel van een thermostaat die de stand van de klep regelt. Van een goede klep het ´draadje´ doorknippen is wel zonde...

...De onderste parkers onder het kraanhuis zijn slecht te zien...

Die schroefjes zijn inderdaad wel wat moeilijk los/vast te draaien maar het is te doen.

Bij het vastzetten van de radiator oppassen dat je de bouten niet te vast draait, anders heb je kans dat het bevestigingsplaatje los scheurt van de radiator en dan moet je weer aan het solderen.

[Martien_96V4]

Het front weghalen is weinig moeite en levert een veel betere toegankelijkheid tot alles wat aan de voorkant van de motor zit.

Het "draadje" is een capillair, met aan het eind een temperatuuropnemer, c.q. waselement. Dit regelt de opening van de klep op de luchttemperatuur.

[MvR]

Ja, het front gaat er voor vandaan. Ik heb vandaag eens even geknutseld met het front 'in situ', maar ik stuitte al snel op een probleempje: 1 van de bouten ging wel erg makkelijk rond... het bevestigingsplaatje tussen het boutje en de radiator had al losgelaten! Niet onoverkomelijk: ze zitten wel aan de nieuwe radiator en zo'n boutje heb ik ook nog wel. Maar goed, hieraan klussen met het front er voor is een stuk lastiger.

Het "draadje" is een capillair, met aan het eind een temperatuuropnemer, c.q. waselement.

Ja, dat had ik al begrepen. De 'nieuwe' kachelkraan (die ik bij Johan T. vandaan heb) heeft het capillair al niet meer. Ik denk dat hij het zonder dat capilair ook prima doet!

Een van de twee slangen die aan de kachelkraan vastzitten is ommanteld met een soort stof, een soort weefsel. Het lijkt me een behoorlijk oude slang (15 a 20 cm lang), maar ik heb nog geen scheurtjes ontdekt. Ik vervang 'm gelijk maar voor een nieuwe. De vraag: kan deze slang zo voor een modernere worden vervangen, gezien het bijzondere uiterlijk van de ommanteling?

Menno

[72sonett3]

.. het bevestigingsplaatje tussen het boutje en de radiator had al losgelaten!

Nu moet je evengoed nog proberen die bout er uit te krijgen, anders krijg je de nieuwe radiator niet geplaatst... Als je de bout niet goedschiks los kan krijgen kun je hem er altijd af slijpen.

... zo'n boutje heb ik ook nog wel.

Neem geen bout die te lang is, dan heb je kans dat je die door de zijkant van de nieuwe radiator draait... In de twee rubbers van de onderste bevestiging hoort een metalen afstandsbusje te zitten die voorkomt dat je de bout te ver aandraait - behalve als die bout al te lang is.

Een van de twee slangen die aan de kachelkraan vastzitten is ommanteld met een soort stof, een soort weefsel.

Ja, dat zijn behoorlijk oude... de latere slangen hadden dat niet meer. Het weefsel is meestal zo oud dat het uit elkaar valt en je het er zo van af kan trekken. Vervangen door een later type is geen probleem.

[Alex B]

De capillair is bedoeld om een constante temperatuur aan te kunnen houden. Als de koelwatertemperatuur toe- of afneemt zorgt de capillair er voor dat de temperatuur van de aangevoerde lucht niet varieert. Je kunt wel zonder maar je zit dan wel met een luchttemperatuur die fluctueert.

Alex

[MvR]

De capillair is ... luchttemperatuur die fluctueert.

Da's duidelijke uitleg en ook logisch. Gezien de inzetbaarheid van mijn 96 maak ik me daar niet zo'n zorgen over. Ik gebruik hem alleen voor woon-werkverkeer op relatief korte afstanden. Sinds een paar weken dus niet meer, omdat het weer mooi genoeg is om te fietsen!

Vanavond verliep alles perfect: motorkap er af, voorkant weggenomen (de bumper zat een beetje in de weg; bevestiging van de bumpers los gedraaid voor extra speling en dat ging goed!) Alles weggenomen.
De motor voor de koplampwissers is duidelijk overleden. Die heb ik er maar helemaal afgehaald. Dat is een ander project.

Koelvloeistof afgetapt en de radiator was er zo uit. Gelijk de gelegenheid genomen om de boutjes van het carter eens te checken: de voorkant van het blok is langzaam aan het vervuilen met olie. Het lijkt er op dat een poelie de olie rondslingert. Met het werkplaatshandboek (de blz. met de aanhaalmomenten) op de werkbank en de momentsleutel in de aanslag alle boutjes aangehaald. Twee konden bijna een halve slag worden aangedraaid voordat ze op het juiste moment waren!

De kachelkraan ging er ook vrij snel uit. De slangen zaten muurvast. Daar heb ik wel iets geleerd: de parkers die links en rechts van de koperen buisjes zitten, houden de kraan tegen het plastic huis. Die twee hoef je niet los te halen als je de kraan in zijn geheel wilt vervangen; maak ze maar los op de werkbank. Aan de achterkant zitten twee plaatjes die je makkelijk kwijtraakt als je de betreffende parkers ter plekke loshaalt.

De kraan is van Engelse makelij en net als bij de Lucas ruitenwissers kun je ook hier zien wanneer het is gemaakt. In mijn geval week 29 van 1970 ('29 70'). De kraan die er voor in de plaats komt is van '13 77'.

De klep in oude kraan zat inderdaad muurvast, het was duidelijk dat er niet veel mee te regelen was.

Morgen naar de automaterialenzaak voor nieuwe slangklemmen, twee stukken nieuwe radiatorslang en 7 liter koelvloeistof.

Twee opmerkingen tot besluit: als je alles weggehaald hebt, kun je ook goed bij de temperatuurzender. Alles goed schoonmaken met schuurlinnen werkt ook wel eens als je een onnauwkeurige temp.meter hebt.
Als je in alle rust de radiator kunt bekijken, probeer dan eens op proef de boutjes van de radiatorsteunen er in te draaien. De lengtes zijn namelijk niet gelijk! De onderste zijn langer. Als je ze vastdraait, controleer dan of de uiteinden van de boutjes niet tegen het nieuwe binnenwerk van de radiator komen, of er zelfs doorheen gaan. Je kunt dit checken door van boven naar beneden door de gaten van de bevestigingsplaatjes te kijken, eventueel met een zaklamp o.i.d. aan de achterkant: je moet dan licht blijven zien!
Helaas weet ik uit ervaring (met mijn 99 EMS begin jaren '80) dat je de boutjes op de juiste plek moet terugplaatsen...

Al met al een leuke avond: Classic Arrow Rock draaide Led Zeppelin (en andere Belangrijke Cultuurhistorische Klanken), het sleutelen ging voorspoedig. Wat wil je nog meer in een week vakantie!?

Menno

[72sonett3]

...De motor voor de koplampwissers is duidelijk overleden. Die heb ik er maar helemaal afgehaald. Dat is een ander project.

Het is meestal het parkeer/schakeldeel wat dood gaat, maar dat is nog los te krijgen.

De kraan is van Engelse makelij en net als bij de Lucas ruitenwissers kun je ook hier zien wanneer het is gemaakt. In mijn geval week 29 van 1970 ('29 70'). De kraan die er voor in de plaats komt is van '13 77'.
De klep in oude kraan zat inderdaad muurvast, het was duidelijk dat er niet veel mee te regelen was.

Er was laatst nog een discussie over deze klep op http://autos.groups.yahoo.com/group/vSAAB/message/30943 Volgens iemand daar is "Ranco" een merk uit de VS - maar dat denk ik niet.

[MvR]

...Volgens iemand daar is "Ranco" een merk uit de VS - maar dat denk ik niet...

Jij hebt gelijk: er staat duidelijk 'Made in GB' ingeslagen! Als ik tijd heb, maak ik er wel een foto van.

Menno

[72sonett3]

...er staat duidelijk 'Made in GB' ingeslagen!

Nou ja... dat sluit niet helemaal uit dat Ranco een bedrijf uit de VS is natuurlijk... tegenwoordig zou er "Made in China" op staan.

[MvR]

...tegenwoordig zou er "Made in China" op staan...

... en zouden we de volle prijs betalen voor een product dat het na korte tijd al niet meer doet! (Althans, dit de ervaring die ik heb opgedaan tijdens het restaureren van mijn Triumph!).

Het is meestal het parkeer/schakeldeel wat dood gaat, maar dat is nog los te krijgen

Nou nee, dit is een serieuze patiënt: de kap ligt er half af, het binnenwerk zit vol met smeer en het aandrijfasje zit muurvast. We hebben hier te maken met een echte revisie! Maar dat heeft geen haast. Ik heb de zekering uit de houder gehaald en de stekkers aan de uiteinden netjes ommanteld, dus dat kan geen kwaad.

Wat me verder nog is opgevallen is de as waarop de poelie draait. Mijn rode fan komt van een motorblok waarbij het asje heel makkelijk ronddraait; bij het blok dat in de auto zit, gaat het allemaal wat stroever. Niet zwaar, maar niet zo makkelijk als bij het andere blok.

En dan de dynamo: bij veel 96 -ook die van mij- zit de stelarm omhoog gericht. Dat is wel leuk en aardig, maar het beperkt de spanmogelijkheden. In alle boeken staan afbeeldingen met de stelarm omlaag gericht. De dynamo's op de afbeeldingen zitten dan ook (+/-) 180 graden gedraaid, met de boutgaten precies omgekeerd. Heeft iemand een idee waarom ik dat bij zoveel 96 zie? Nu blijkt het niet zo handig!

Menno

[72sonett3]

... de as waarop de poelie draait....

Er zit een lager in het distributiedeksel die gesmeerd wordt door rondvliegende olie. Als de motor een lange tijd stilgestaan heeft, kan dat lager wel wat moeilijker gaan draaien. De Zweedse Saab club heeft nieuwe assen+lager.

En dan de dynamo...

Er zijn twee typen dynamo´s gebruikt, een 35 A en een 55 A type met ook uitwendig een iets andere uitvoering. Ik denk dat de 55 A dynamo met het 1977 model gekomen is. Ik heb inderdaad ook zowel rechte als gebogen bovenste stelarmen gezien.

[MvR]

Zo, de klus is klaar. De kachelkraan ging er erg eenvoudig in. Even vooraf het onderste plaatje vastgezet aan het plastic huis. Op die manier hoef je je alleen maar te concentreren op de schroefjes en hoef je niet bang te zijn voor het verschuiven (of vallen) van het plaatje.

Nieuwe slangen er op, nieuwe slangklemmen er op. Toen naar de fan. Nergens kon ik terugvinden wat het aanhaalmoment van de boutjes is. Dus dat heb ik maar op goed geluk gedaan. t.z.t. zal ik ze nog eens natrekken.

Volgens het handboek en Haynes moet je eerst het expansievat vullen tot op max. en vervolgens via de radiator-vuldop verder opvullen. Er ging iets meer dan 5 liter koelvloeistof in. (Met de kachelkraan en ontluchting open natuurlijk). Rustig aan gedaan tijdens het vullen. Je hoorde de lucht via de ontluchting ontsnappen!
De motor gestart en gedurende 1 minuut laten draaien (variabel toerental, volgens het boekje). Ik had een stuk doorzichtige brandstofslang op de ontluchtingsnippel geschoven. Bruisend koelwater (hele fijne luchtbellen) spoot uit de nippel. Afgewacht tot het lucht-loos koelwater was.Nu dus geen troep!
Het expansievat-niveau steeg enorm, want -ook volgens het boek- er zat geen dop op om druk op te bouwen. Ondertussen daalde het niveau in de radiator. Dus met eerder genoemd slangetje het overtollige water overgeheveld. Nu staat alles goed.

Maar toen... het ging allemaal te goed en te gemakkelijk... Bij het monteren van de trekkabel van de motorkap ging het mis: de kabel brak Op naar de fietsenmaker. Die heeft van een remkabel een nieuwe motorkapkabel gemaakt. En wat leuk is: ik hade het t-vormige handvat meegenomen. De fietsenmaker zocht een draadeind dat wordt gebruikt om aan trommelremmen te maken. Raad eens: de schroefdraad van het Batavus-draadeind is gelijk aan de schroefdraad van het Saab t-stuk! Ik heb weer een kabel met handvat.

Ik ben nog niet tevreden over de sluiting van de motorkap. Je moet extra goed drukken om 'm dicht te krijgen; als je hem opent, gaat 'ie maar een heel klein beetje open. Met iets duns tegen de haak duwen en omhoog trekken helpt. Niet echt fijn. Het ligt m.i. niet aan de nieuwe trekkabel, maar het heeft iets te maken met de verhouding voorfront-motorkap. Als je een idee hebt waar ik het moet zoeken, hoor of lees ik het graag!

Door dat kabelprobleem ben ik nog niet aan een proefrit toegekomen. Doe ik maandag. Heb ik toch de hele dag de tijd!

Menno

[72sonett3]

Ik ben nog niet tevreden over de sluiting van de motorkap. ... Het ligt m.i. niet aan de nieuwe trekkabel, maar het heeft iets te maken met de verhouding voorfront-motorkap.

Je hebt de grille met de slotplaat losgehad en er weer op gezet, dus die verhouding kan inderdaad wel iets veranderd zijn. Maak de grille weer eens los en verschuif de grille iets omhoog, misschien dat het dan weer past zoals eerder.
Als dat niets verandert kun je de pen met de kegelvormige kop, die aan de motorkap zit, losdraaien (als je de borgmoer loskrijgt...) en iets verder naar beneden gedraaid weer vastzetten.